Het lerarenregister: een korte geschiedenis van een omstreden plan
Weinig onderwerpen hebben de afgelopen jaren zoveel discussie opgeleverd onder leraren als het lerarenregister. Wat begon als een plan om het beroep te versterken, groeide uit tot een symbool van beleid dat vóór de werkvloer werd gemaakt in plaats van mét de werkvloer. In dit artikel zetten we de belangrijkste gebeurtenissen op een rij, bespreken we de kritiek en kijken we wat we ervan kunnen leren.
Waarom een lerarenregister?
Het idee achter een lerarenregister was niet nieuw. In andere beroepen, zoals de zorg, bestaan al langer registers waarin professionals laten zien dat ze bevoegd zijn en hun vak bijhouden. Voorstanders vonden dat leraren een vergelijkbaar instrument verdienden. Een register zou de beroepsgroep zichtbaarder maken, de kwaliteit van het onderwijs bevorderen en het aanzien van het beroep verhogen.
Het register zou worden beheerd door de Onderwijscoöperatie, een samenwerkingsverband van onder meer vakbonden en beroepsverenigingen. Leraren zouden in het register hun bevoegdheid laten vastleggen en bijhouden welke scholing en professionaliseringsactiviteiten ze volgden.
Een tijdlijn
| Moment | Gebeurtenis |
|---|---|
| Vóór 2016 | Een vrijwillig register bestaat al; slechts een deel van de leraren schrijft zich in. |
| 2016 | De Tweede Kamer stemt in met het wetsvoorstel Beroep Leraar en Lerarenregister. |
| Eind 2016 – begin 2017 | Een petitie van Leraren in Actie tegen het register wordt bijna 30.000 keer ondertekend. De Eerste Kamer stemt toch in. |
| 1 augustus 2017 | De wet treedt in werking. Leraren zouden vanaf 1 augustus 2018 hun scholing in het register moeten bijhouden. |
| 28 augustus 2017 | Start van de actie "Niet mijn register" met een open brief aan de OCW-commissie van de Tweede Kamer. |
| 2018 | Na aanhoudende kritiek trekt de Onderwijscoöperatie zich terug en wordt de invoering van de registerverplichting stilgezet. |
De belangrijkste kritiekpunten
De kritiek van leraren richtte zich niet op het idee dat je als professional je vak moet bijhouden. Vrijwel elke leraar is het daarmee eens. Het bezwaar zat in de manier waarop het register was vormgegeven en ingevoerd:
- Geen draagvlak: er is nooit onderzocht of leraren het register wilden. Een petitie met bijna 30.000 handtekeningen werd naast zich neergelegd.
- Registreren in plaats van leren: het ging om het verzamelen van punten en bewijsstukken, niet om echte ontwikkeling.
- Controle door het schoolbestuur: via een Algemene Maatregel van Bestuur kon een schoolbestuur buiten de leraar om een voortgangsbericht opvragen.
- Extra administratie: in een beroep met een hoge werkdruk kwam er weer een administratieve taak bij.
- Schijninspraak: meedenksessies en gratis registerpunten wekten de indruk van draagvlak, maar veranderden niets aan de opzet.
- Niet van de leraar: het register werd gepresenteerd als "van, voor en door" de leraar, maar zo voelde het voor velen niet.
Hoe leraren in actie kwamen
Het verzet tegen het register is een mooi voorbeeld van hoe leraren hun stem kunnen laten horen. De acties verliepen in een aantal stappen:
- Petitie: via stopditlerarenregister.nl tekenden bijna 30.000 mensen tegen het register.
- Open brief: na de inwerkingtreding van de wet stuurde LIA een open brief aan de OCW-commissie van de Tweede Kamer.
- Oproep tot niet-meedoen: leraren werden opgeroepen het register te negeren en geen activiteiten in te voeren.
- Handtekeningen verzamelen: leraren en sympathisanten konden via nietmijnregister.nl laten zien dat het register niet van hen was.
- Aanbieden aan de politiek: de verzamelde handtekeningen werden aangeboden aan de voorzitter van de OCW-commissie.
Wat kunnen we ervan leren?
De geschiedenis van het lerarenregister laat zien dat goede bedoelingen niet genoeg zijn. Beleid dat over leraren gaat, werkt alleen als leraren er zelf achter staan. Dat betekent: vroeg betrekken, echt luisteren en bereid zijn om plannen aan te passen. Het laat ook zien dat leraren invloed kunnen hebben als ze zich organiseren. Duizenden handtekeningen, een duidelijke boodschap en volharding maakten verschil.
Voor de toekomst is de les helder: professionalisering van leraren is belangrijk, maar die moet uitgaan van vertrouwen in de professional. Niet registreren, maar leren hoort centraal te staan.